rrethana & rrethina

Kritikë dhe Aktivizëm

Pse nuk revoltohemi? Pse revoltohemi? – pjesa I

Luc Boltanski 

Përktheu: Dilfirus Vrioni

“Mos harroni kurrë, se njerëzit, që revoltohen, janë gjithnjë më përpara jo vetëm nga sociologët, por edhe nga politikat”. Ky tekst, është publikuar në numrin 12 (2012) të revistës Contretemps, është transkuptimi i një ekspozeje të mbajtur nga Luc Boltanski në universitetin veror të organizuar nga NPA-ja (Nouveau Parti Anticapitaliste) mbajtur më 26 gusht 2011.

Mosplotësia e shkencave sociale përballë pyetjeve që ngre tema

Kjo temë, që një gjeni i mallkuar ka regjistruar në programin e Shoqërisë Louise Michel jashtë rregullave – nëse mund ta them – është pastërtisht e tmerrshme. Nëse Olivier Besancenot-i do ta kishte të mundur të përgjigjej, do të ishte një prej përçapjeve më të mëdha në politikë, arritje më e madhe sesa Princi i Makiavelit. Dhe nëse unë do të isha i aftë të përgjigjesha do të isha më i madhi prej sociologëve, dhe që fatkeqësisht, apo lumturisht pa asnjë dyshim, jam larg së qëni ky rast.

Për këtë ka si fillim një arsye të parë. Momenti që shpërthen një revoltë dhe e kemi parë së afërmi në rastin e revolucionit tunizian, ka qenë gjithnjë i konsideruar si relativisht i paparashikueshëm. Nëse njerëzit e pushtetit do të ishin të aftë të parashikonin revoltat ata do të ishin si zjarrëfikësit të përshkruar në “Familja Fenouillard” që verifikojnë gjendjen e pompave në përfundim të çdo zjarri. Dhe ka shumë shanse që në këtë mënyrë të ruajnë në përjetësi pushtetin gjë që s’do të ishte aspak e mirë.

Momenti në të cilin shpërthen një revoltë është rregulli i ngjarjes. Një ndodhi është gjithë singularitet – veçanësi, dhe kjo veçanësi ka për specifikë të shkruhet në një gjendje të caktuar hapësirë-kohë. Të gjitha revoltat janë të papërsëritshme. Natyrisht që mund të bëjmë përafrime mes revoltave, të mundohemi të vendosim seri historike, po nga kjo nuk dalim në asnjë përfundim të ri, dhe mbetemi sërish të papërsëritshmëria e secilave prej këtyre ndodhive.

Por, shkencat sociale janë ndërtuar në një pjesë të madhe mbi modelin e shkencave të natyrës, që e kanë ngritur teorinë e tyre mbi skemën e mendimit të hershëm grek që ka për qëllim të dallojë qartësisht atë që është aksidentale nga ajo që është thelbësore. Sipas kësaj skeme, shkenca nuk ka asgjë për të thënë për aksidentalen, dhe investigimet e saj, s’mund të aplikohen veçse mbi dimensionet thelbësore dhe permanente që ajo merr për studim. Këtë ide e gjejmë edhe në strukturalizmin modern, ku për shembull, ka debate të shumtë për çështjen e njohjes së historisë, por gjithashtu edhe të mjekësisë, ndërsa politika dhe strategjia mund të konsiderohen si shkenca të pastra nëse këto disiplina empirike mos të ishin aq afër artit, ose me atë që të vjetrit e quanin “ndjenjat’, të veshura pak a shumë me një tis të paqartë, por që janë të përbrendësuara dhe të lejojnë të përfshihesh  me sukses në pjesën e aksionit praktik.. Mendoj se sot do të ishte shumë e rëndësishme për shkencat sociale kalimi i kësaj kundërshti dhe të ndërtojë koncepte dhe metoda që ta lejojnë mendimin që të avancojë, nëpërmjet ndodhive. Por për momentin kjo është larg. Siç e dinë historianët dhe sociologët, puna historike klasifikohet në “të ngjarjes” ose një punë sociologjike klasifikohet në “anekdodike”, dhe ende sot të kërkosh t’i deklasifikosh sikur jeta sociale të mos ishte e përbërë nga asgjë veçse nga vazhdimi i “anekdodave” do të thotë, t’i shkëputësh vazhdimësinë me qëllimin e mos formimit të një teorie. Rehabilitimi i ndodhisë/ ngjarjes dhe anekdodës është sipas pikëveshtrimit tim një hap i rëndësishëm për shkencat sociale.

Pra, shkencave sociale i del përpara që të fiksojë objekte, nënkupto dimensione të qëndrueshme dhe permanente të aksionit njerëzor. Kjo është ajo që sociologët e quajnë “rregullaritet” i vendosur që nga shekulli XIX dhe që i bënte thirrje teknikave statistike. Kjo gjë ka dy rrjedhoja për objektin tonë të reflektimit. E para, është se pyetja “Pse nuk revoltohemi?” duket  më e thjeshtë se pyetja, “Pse revoltohemi?”, dhe që ajo ka qenë më e trajtuar nga sociologët, politikanët dhe filozofët sesa pyetja inverse që konsiston në: “Pse revoltohemi?” Në fakt, gjendja e mosrevoltimit mund të trajtohet si gjendje stabiliteti, që formohet nga një lloj vazhdimësie, dhe mund të përvetësohet shpejt, duke kaluar nga përshkrimi/përkufizimi i kufizimeve, shoqëruar nga struktura që sigurojnë forcën e asaj gjendje që quajmë një lloj rregulli social. E dyta, është që pyetja për të kuptuar se pse revoltohemi ka qenë më së shumti e mësuar, kuptuar duke u munduar të konstruktoheshin rrethanat në mesin e të cilave revoltat manifestohen. Kjo, me qëllim që t’i bëhet vend, nga përafrimi i revoltave të ndryshme, klasa të ndryshme ndodhish të favorshme për shfaqjen e revoltave, gjë që sjell diçka, ose provon për të aktivizuar një qasje strukturale. Ndryshe e  thënë, do të ekzistonin kushte strukturale që mund t’i klasifikonim si “normale”, në të cilat aktorët do të pranonin, pak a shumë në mënyrë implicite në mënyrë sesi rregulli është vendosur si i tillë, dhe më pas të tjera kushte strukturale, më të rralla, të cilat janë të favorshme për zhvillimin e revoltave. Por, për këto qasje çdo revoltë e veçantë çel një mister të ri, për të cilën në fund të fundit s’na mbetet gjë për t’u thënë. Një tjetër efekt paradoksal për këtë qasje kaq të zakonshme në shkencat sociale dhe rrekja që kërkon të reduktojë veçanësinë e ngjarjes së revoltës që është marrë si rast studimi, ashtu edhe të konstatosh që vërtet bëhet fjalë për një revoltë. Një numër i madh sociologësh por edhe historianësh duan të zbulojnë dhe të tregojnë që nën aparencën e një ngjarjeje, që vjen me risinë e reformimit thelbësor të rregullit politik dhe social ekzistues, janë akoma struktura që mund të provohen në një periudhë afatgjatë – siç thoshte Fernand Braudel-i – që janë në veprim. Janë gjithnjë të njëjtat grupe që ndërhyjnë. Dominantët para revoltës, janë gjithnjë dominantët e pas revoltës edhe pse kanë marrë një fytyrë tjetër. për ata analistë që mund t’i klasifikojmë si pesimistë apo optimistë sipas afrimit të tyre politik, qark të majtës apo të djathtës, pra s’ndodh asgjë e re.

Të shpjegosh mungesën e revoltës vs. të shpjegosh revoltën: dy kuadro teorikë që e injorojnë njëra-tjetrën.

Do të nisem nga e kundërta që shtroj për të mbrojtur idenë, sipas së cilës një ndër problemet qëndrore të sociologjisë politike paraqitet si vijon: ekzistojnë nga njëra anë në sociologjinë politike, kuadro teorikë të shumtë dhe solidë që rreken të shpjegojnë se pse njerëzit nuk revoltohen, janë, për ta thënë shkurt, teori konsensusi, dhe mbi të gjitha teori dominimi. Ekziston gjithashtu, nga ana tjetër nën këndvështrimin tim, teori të tjera jo mjaft të shtjelluara konceptualisht, që rreken të shpjegojnë se pse njerëzit revoltohen. Por këto dy lloje të teorisë janë zhvilluar pak a shumë në mënyrë të pavarur nga njëra-tjetra dhe kanë pasur tendencën për ta injoruar sho-shoqen.

Do të shtoja gjithashtu, në mënyrë, duhet ta theksojmë, mjaft paradoksale, teoritë që janë rrekur të shpjegojnë se pse njërëzit nuk revoltohen kanë qenë shtjelluar nga teoricienë të majtë. Kjo vlen mbi të gjitha, natyrisht, për teoritë e ashtuquajtura të dominimit ose të riprodhimit. Në të kundërt teoritë që janë munduar të kuptojnë, pse revoltohen, kanë qenë shtjelluar nga teoricienë konservatorë, ose më mirë, social-demokratë.

Teoritë e dominimit

Do të vë shkurt në dukje disa shembuj të kuadros teorike duke synuar të kuptoj pse njerëzit nuk revoltohen edhe kur duket të kenë pranuar situatën në të cilën janë zhytur, edhe kur e perceptojnë që gjenden të shtypur dhe të përjashtuar. Këto teori kanë qenë shpesh të shoqëruara me zhgënjim, në raport me shpresat e revolucionit në Europën Perëndimore, kjo mbi të gjitha pas dështimit të revolucionit gjerman në 1918, gjithashtu nga zhgënjimi për rrjedhën që mori revolucioni sovjetik, me marrjen e pushtetit nga stalinizmi. Forcimi i  këtyre teorive më vonë është stimuluar nga rritja e shpejtë dhe e fuqishme e lëvizjeve fashiste dhe hapësira që u krijua në to edhe për antarësi nga klasa punëtore. Këto lëvizje kanë synuar të formojnë kuadro analitikë, të cilët janë munduar të kuptojnë pse premtimet e marksizmit nuk janë përmbushur (në vend që më mirë të pyesin pse kemi patur një interpretim të keq të marksizmit. Kemi këtu një lëvizje pak a shumë të krahasueshme me atë që ishte fjala e fundit apokaliptike, që në vazhdën e shekujve të parë të kristianizmit u mundua të kuptojë pse Krishti vonohej të rivinte për të plotësuar premtimet e Mbretërisë).

Historia e Shkollës së Frankfurtit ofron shembuj të mirë të ndërtimit të teorive të dominimit dhe të pranimit të dominimit. Ana pesimiste e kësaj rryme mendimi i shkollës së Frankfurtit, që do të shpinte në Dialektikën Negative të Adornos, tenton të kuptojë si premtimet e emancipimit u mbytën nga ngritja e fashizmit, nazizmit, stalinizmit, me një farë pranimi pasiv të pjesës më të madhe të klasës punëtore.

Ky pesimizëm është forcuar nga pikëpyetjet që ngrenë filozofë të shumtë të shkollës së Frankfurtit që kanë pasur statusin e refugjatit në Shtetet e Bashkuara, në ato kushte ku ndodh takimi i vërtetë me shoqërinë amerikane, ku klasat popullore duket se e pranojnë përjashtimin, objekt i të cilit këto klasa janë. Ky fenomen u vu nën ndikimin e mekanizmave psiko-sociale komplekse, ku vetë aktorët që janë të përjashtuar nga vlerat në emër të të cilave ata janë përjashtuar, i përbrendësojnë këto vlera. . Filozofët e Frankfurtit dhe veçanërisht Adorno dhe Marcuse, e vënë theksin, në rolin që ka luajtur në shoqërinë amerikane industria kulturore, kinemaja, media, kultura e masës etj. në procesin e pranimit të autoritetit që kalon nga represioni seksual deri te edukimi. Për një mendimtar si Marcuse-ja modeli i vënë në jetë në Shtetet e Bashkuara nuk është më pak totalitar sesa fashizmi dhe stalinizmi edhe pse ai vihet në jetë me mjete me pak të dhunshme dhe duket sikur pajtohet me idealet që duket se proklamon demokracia. Nën vazhdën e këtyre reflektimeve vihet nën shqyrtim një koncept tjetër, ai i dhunës sociale që është rimarrë dhe zhvilluar nga Pierre Bourdieu. Për të kuptuar dhunën, nuk mjafton të masësh vetëm dhunën fizike, por gjithashtu dhunën simbolike që e cila çon në rezultate të ngjajshme, por në mënyrë të fshehur dhe/ose më pak të dukshme.

Njëzet vite më vonë, një problem i ngjajshëm është shtruar në sociologjinë kritike franceze të viteve 1960-1970. Në fillim të viteve 1960, temë që ka luajtur një rol kryesor  në sociologjinë konservatore dhe/ose të së majtës social demokrate kanë qënë ato të fundit të ideologjive dhe e fundit të luftës së klasave. Tema e fundit të ideologjive është zhvilluar veçanërisht në Francë nga Raymond Aron dhe më pas ajo e fundit të luftës së klasave. Sipas teoricienëve konservatorë bota perëndimore ka hyrë në “shoqërinë e bollëkut (teprimit)” që jep lajmin e shpërbërjes progresive të klasave sociale (në përfitimin e një klase të madhe të mesme) dhe zbutje të luftës së klasave. Sociologët, si anglezi John Goldthorpe, përshkruan edhe punëtorin e ri të “shoqërisë së teprisë”, që e ka braktisur projektin e emancipimit me revolucion për idenë e integrimit të shoqërisë social-demokrate, kombinim i etatizmit dhe tregut, ndjekur nga trukimi i shkollës, nga mobiliteti social dhe tek aksesi në komunikim.

Sociologjia kritike që u aplikua në vitet 1960-1970 do të kërkonte argumentë për ta kundërshtuar këtë skemë. Ajo do të kërkonte të tregonte që pabarazitë dhe dominimi janë gjithnjë të barabarta në rëndësinë e tyre. Por ajo duhet gjithashtu të shpjegonte pse këto pabarazi dhe ky dominim nuk shpien në një nivel më të lartë kontestimi dhe revolte. Është në këtë kontekst të luftës ideologjike  që vihen në veprim teoritë e reja të dominimit që e vënë theksin në rolin e luajtur nga institucionet kulturore dhe veçanërisht nga shkolla, në procesin e shpërndarjes dhe përbrendësimit të dhunës simbolike.

Për të kuptuar një pjesë të këtij problemi duhet të kuptojmë disa nga konceptet e Pierre Bourdieu, veçanërisht ato për shkollën, si ai i legjitimitetit, të kulturës legjitime dhe të përbrendësimit të dominimit. Për ta thënë shkurt, një nga efektet e sistemit shkollor do të ishte që aktorët vetë të përbrendësojnë dhe të njëtrajtësojnë me veten skemat e kulturës legjitime. Dhe me ndërmjetësimin e këtij përbrendësimi dhe të këtij njëtrajtësimi të kulturës legjitime, aktorët e dominuar e pranojnë si normale dominimin objekt i të cilit janë.

Në njëzetvitet e fundit teoritë e dominimit kanë sjellë prurje duke marrë shumë nga vepra e Michel Foucault. Më shumë sesa një kulturë dominante, monolitike, teoricienët e rinj të dominimit kanë për objekt tanimë analizën e rrjeteve të mikropushtetit që përshkruajnë shoqërinë dhe ku këto rrjete nuk ndërtojnë domosdoshmërisht një totalitet koherent.  Mbajtja e këtij establishmenti varet nga kapaciteti i mënyrave të të qeverisurit, nga vënia në veprim e dispozitivave politike që të lejojnë kuptimin e burimeve heterogjenë të dominimit, më pas procesi ushtrohet edhe në shkallë globale, ku operojnë instancat ekonomike, financiare, ndërkombëtare, deri në ato lokale, ku format tradicionale dhe personale të nënshtrimit mbeten dominante.

Një shembull i mirë është libri i Béatrice Hibou, kushtuar situatës në Tunizi në kohën e regjimit të Ben Ali-ut, Forca e bindjes apo më pas Ekonomia politike dhe represioni në Tunizi, publikuar në 2006, Béatrice Hibou tregon në këtë libër se si dispozitivët financiarë (rikapitalizimi i borxheve të dyshimta nga banka qendrore, i shtyrë ky nga organizmat ndërkombëtar) të shoqëruara me marrëdhëniet lokale tradicionale të klientelizmit, dhe me një ansambël organizatash të kontrolluara nga shteti, fiksojnë një situatë dominimi “bindjeje, e cila pranohet edhe nga vetë aktorët sikur ta kishin përbrendësuar pamundësinë e revoltës ndaj këtyre mekanizmave.

Pra, në organum-in e shkencave sociale, të zhvilluara pesëdhjetëvitet e fundit ne kemi me shumë modele dhe skema që mundohen të shpjegojnë pse aktorët e dominuar nuk revoltohen ndaj dominimit që pësojnë.

(vazhdon)

Advertisements

2 komente te “Pse nuk revoltohemi? Pse revoltohemi? – pjesa I

  1. Pingback: Pse nuk revoltohemi? Pse revoltohemi? – pjesa I | Blink

  2. Pingback: Pse nuk revoltohemi? Pse revoltohemi? – pjesa I | Blink

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Të dhëna

Ky zë është postuar më Maj 19, 2014 nga te Esse, Shkencë, Shoqëri dhe etiketuar me , , , , .
Këtë e pëlqejnë %d blogues: