rrethana & rrethina

Kritikë dhe Aktivizëm

Një diskutim mbi informacionin

Pjesë nga një intervistë me Umberto Eco-n (Umberto Ekon), nga Patrick Coppock (Patrik Kopok), 1995

Përktheu Boiken Abazi

Umberto Eco është profesor i semiotikës (studimi i shenjave dhe simboleve), i filozofisë së letërsisë në Universitetin e Bolonjës në Itali, dhe shpesh jep kontributin e tij edhe në mediat e popullarizuara. Eco është edhe një shkrimtar shumë i suksesshëm dhe një eseist i arenës ndërkombëtare. Disa prej punimeve të tij më të rëndësishme akademike janë Semiotika dhe filozofia e gjuhës, Roli i lexuesit, Një teori mbi semiotikën dhe Arti dhe Bukuria në Mesjetë. Koleksioni i eseve të tij përfshin Udhëtime në Hiper-realitet, Lexime te keqkuptuara, dhe publkimi i tij i botuar së fundim Interpretmi. Ai ka shkruar edhe dy libra për fëmijë.

Dy romanet e tij më të njohura janë Emri i trëndafilit dhe Lavjerrësi i Foucault-së. Së fundmi ai ka botuar gjashtë leksione mbi teorinë e letërsisë që ka mbajtur në Universitetin e Harvardit: Gjashtë shëtitje në pyllin e aventurës. Romani më i fundit, i publikuar në 1994, Ishulli i ditës pararendëse po përkthehet aktualisht në disa gjuhë. Eco është gjithashtu një historian i njohur dhe një kritik i medias, dhe është shumë i përfshirë në debatin mbi mënyrën se si mediat moderne dhe teknologjia informative po ndikojnë mbi shkencën gjuhësore, kulturën dhe shoqërinë. Në 1994 ai organizoi një seminar të gjerë ndërkombëtar në San Marino me titullin “E ardhmja e Librit”. Në bashkëpunim me “Grupin Horizons” me qendër në Bolonjë, dhe me kompaninë e botimeve në Milano, “Multimedia Opera”, ai ka nxjerr këto kohë edhe një CD në formën e hiper-medias mbi historinë e filozofisë: Enciklomedia.

Në këtë intervistë të bërë posaçërisht për “Multimedia World” në Bolonja, Umberto Eco tregon disa mendime të tij të atypëratyshme dhe disa reflektime më të thella mbi internetin, mbingarkesën e informacionit, filtrimin, hiper-tekstin, hiper-median, dhe realitetin virtual. Gjatë kësaj interviste del që Eco është entuziast, por në të njëjtën kohë i kthjellët dhe kritik mbi funksionalitetin dhe vlerën e teknologjisë së re dhe medias, qoftë në raport me fushën e tij të kërkimit akademik qoftë në lidhje me botimet e tij të tjera.

–          Profesor Eco, ju jeni një burrë i letrave, një shkrimtar, një filozof, një historian. Tek tavolina e punës në krahun tuaj po shoh një kompjuter. A është teknologjia moderne në të vertetë funksionale për ju si autor dhe studiues kërkimor i letërsisë?

Po, por nga një herë kompjuteri mund të japë edhe rezultate paralizuese. Po ju jap një shembull. Me ftoi një herë Universiteti i Jeruzalemit në një simpozium me temë imazhin e Jeruzalemit dhe tempullin si një imazh shekullor. Nuk dija ç’të bëja në lidhje me këtë temë të veçantë. Pastaj mendova, mirë, kam punuar me tema që prej fillimit të Mesjetës, teza ime e doktoraturës ka qenë mbi Thomas Aquinas (Thoma Akuinin). Këtu tek raftet e librave në të majtën time kam të gjitha punimet e Thoma Akuinit me një indeksim të mirë, dhe tek indeksi pashë sesa herë ai e ka përmendur fjalën Jeruzalem, dhe u përpoqa që të shpjegoja se si e përdorte ai imazhin e Jeruzalemit. Tani, po të kisha patur vetëm këto libra – ky indeks që kisha ka qenë në fakt i arsyeshëm, duke treguar vetëm rastet kur autori përqëndrohet dhe e trajton më gjatë fjalën Jeruzalem – atëherë do të kisha gjetur 10 -15 raste që do kisha patur mundësi t’i ekzaminoja. Fatkeqësisht, tani kam hiper-tekstin e Tomas Akuinit… (Eco i hedh sytë nga kompjuteri) … dhe aty gjeta që kishte – s’me kujtohet tani numri i saktë – por rreth 11,000 raste …

–          O Zot, me të vërtetë?

Në atë pikë u dorëzova!

–          Po, qartazi ai material është i tepërt për t’u marrë me të në të njëjtën kohë

Puna me 11,000 referenca është thjesht e pamundur. Numri është i tepërt.

–          Pra sistemi që ju përdorni nuk filtron, d.m.th. me fjalë të tjera nuk filtron mirë?

Nuk e menaxhoj dot skanimin e 11,000 rasteve. Tani, po të kisha patur kufizimet e mia tradicionale atëherë me gjasë do të kisha bërë një punë të arsyeshme mbi atë temë të veçantë.

–          Kjo nga që njeriu që bën punime kërkimore, e bën këtë gjë në një mënyrë të arsyeshme, me intuitë, ndërsa kompjuetri thjesht e bën këtë gjë në mënyrë shumë mekanike, duke përzgjedhur çdo shembull të mundshëm.

Teoria ime është që nuk ka ndryshim midis gazetës “The New York Times” të ditës së dielë dhe gazetës së Bashkimit Sovjetik “Pravda” në kohërat e kaluara. Gazeta “The New York Times” e ditës së dielë, që mund të ketë mbi 600 ose 700 faqe bashkë, në fakt ka thjesht lajme të vjetra që janë të përshtatshme për t’u botuar. Por nuk të del një javë për të lexuar një numër të gazetës “The New York Times” të ditës së dielë. Për pasoje, fakti që lajmet janë në gazetë është i parëndësishëm, ose jo material, pasi ne nuk i lexojmë dot këto lajme. Atëherë, cili është dallimi midis “Pravdës”, që nuk jepte asnjë lajm, dhe “The New York Times” që jep tepër lajme. Një herë e një kohë kur më nevojitej një bibliografi mbi semiotikën dhe Norvegjinë, unë shkoja në bibliotekë, dhe me gjasë gjeja katër materiale. Mbaja shënime, dhe gjeja referenca të tjera bibliografike. Tani, me internetin kam 10,000 materiale. Në këtë pikë unë paralizohem. Thjesht duhet të përzgjedh një temë tjetër.

–          Atëherë mbingarkesa e informacionit në këtë ekstrem, pra përzgjedhja jo intuitive e informacionit është problemi kryesor?

Po, ne kemi një tepricë të nxjerrjes së informatave. Kjo gjë mendoj se nuk është as ironike as paradoksale kur mendojmë për fletët e fotokopjuara (Eco ngre një tufë fletësh nga tavolina e punës dhe i valvit ato). Një kohë unë kam shkuar në bibliotekë dhe aty merrja shënime. Punoja shumë, por në fund të punës time kisha rreth 30 materiale mbi një subjekt. Sot, kur shkoj në bibliotekë, dhe kjo më ndodh shpesh në bibliotekat amerikane, gjej shumë materiale që i fotokopjoj për t’i marrë me vete. Në fund kthehem në shtëpi me gjithë ato materiale, dhe nuk i lexoj. Nuk i lexoj asnjëherë.

–          Po, edhe mua kështu më ndodh. Duket sikur s’e gjen kurr kohën, apo jo? Kur e di që i ke aty ndihesh i sigurt, prandaj s’i lexon.

Pikërisht …–          Atëherë fotokopjet mund ta paralizojnë aktivitetin e leximit? A është ky një tjetër rrezik?

Sigurisht … Ky është një tjetër rrezik që nga njëherë është shumë real.

–          Po, atëherë, çfarë mendoni ju për idenë e filtrave personal të informacionit. Ideja që mundet deri diku të krijosh një profil personal, dhe sistemi do t’i kërkojë më pas materialet në bazë të këtij profili?

Kjo është ajo që unë quaj arti i dhjetimit

–          Dhjetimi?

Dhjetimi. Ti vret vetëm një prej dhjetë personave … (Ai bën me dorë edhe një here nga raftet e mbushura plot me libra). Numri i librave që më dërgojnë çdo javë që kanë lidhje me fushën time specifike, pa folur për ato libra të tjerë që më vijnë sigurisht çdo javë, në mënyrë të ekzagjeruar, i tronditin leximet e mia …

–          Aftësitë, kapacitetet e tua?

… aftësitë e mia, kohën time. Nëse ke një lloj përvoje e ke mundësinë që … si të thuash, të bësh vetë një dhjetim rastësor. Mbi tema të ndryshme, për shembull, mund të ketë jo më shumë se dhjetë ide të reja të mundshme. Edhe kjo rrallë herë ndodh.

–          Dhe hipoteza juaj bazohet mbi këtë?

Pra … nëse unë lexoj vetëm një prej dhjetë librave, me gjasë aty do të gjej një ide, dhe nëse nuk është aty, atëherë do të jetë në dhjetëshen tjetër të librave që unë përzgjedh. Por kjo është diçka tepër rastësore.

–          Por bazohet gjithashtu shumë edhe mbi përvojën tuaj të kaluar natyrisht?

Patjetër, është rastësore, por është e bazuar mbi përvojën e mëparshme (Eco merr një libër nga tavolina e punës dhe fillon ta shfletoj me gishtin e madh). Në rregull. Po e hap këtë libër tek faqja e parë, po shoh përmbledhjen dhe bibliografinë për të kuptuar nësë autori është i besueshëm ose jo. Dhe meqenësë unë kam një përvojë të gjatë, dhjetimi im është i orientuar. Unë e ndiej që është më mirë të lexoj këtë libër dhe jo një tjetër, e kështu me radhë.

–          Pra ju jeni në gjendje të identifikoni të renë, ose risinë?

Në një farë mënyre, në një farë mënyre. Natyrisht që unë mund të bëj gabime, por nëse bëj një gabim sot, me gjasë nuk do e përsëris atë nesër. Ka mundësi që të anashkaloj ndonjë libër, dhe kjo mund të ishte një gabim, por javës tjetër do të gjej një libër të ri, e kështu me radhë. Por një student 20 vjeçar, apo qoftë edhe 30 vjeçar, nuk e ka këtë aftësi për të filtruar. Duhet të shpikim një praktikë, një teori. Një praktikë apo aftësim në dhjetim.

–          Po mirë, si e bëjmë këtë?

(Eco e çon me zell bustin e tij përpara mbi karrigen ku është ulur). Diqysh, ende duhet shpikur. Duhet të ketë disa rregulla. Ka disa rregulla bazë si kontrolli i datave në bibliografi për shembull. Nëse je duke punuar mbi një temë mbase gjen referenca vetëm nga viti 1993 dhe 1994. Por në lidhje me tema të tjera referencat vetëm nga viti 1993 dhe 1994 mund të jenë negative, dhe duhet të gjesh ca data më të hershme.

–          Pikërisht.

Pra, nëse lexon një libër mbi Kantin dhe bibliografia jote është vetëm nga vitet 1990, atëherë kjo gjë ngre dyshime. Autori është duke punuar nga burime dytësore. Nëse lexon një libër mbi hiper-tekstin dhe gjen një biliografi të vjetër, atëherë kjo gjë ngre dyshime, pasi çdo ditë ka diçka të re në lidhje me këtë fushë. Pra mund të ketë disa rregulla fillestare bazë që ti mund t’i përdorësh për të izoluar disa gjëra menjëherë. Nëse je duke lexuar një libër amerikan mbi një temë të caktuar dhe gjen një bibliografi vetëm angleze ose amerikane, atëherë kjo gjë ngre dyshime. Autori do duhej të kishte një …

–          Panoramë më të gjerë?

… po, një panoramë më të gjerë. Por nëse libri flet për filozofinë analitike dhe ka vetem një bibliografi angleze, me gjasë është e panevojshme që të ketë edhe një bibliografi polake, edhe pse në Poloni ka një shkollë të mirë të logjikës formale dhe filozofisë analitike. Pra, varet e gjitha nga fusha e studimit, nga gjendja e zhvillimit të asaj fushe. Do duhej të ishte absolutish urgjente për ne që të krijonim rregulla për dhjetimin; mundësisht rregulla që nuk janë të ngurta, dhe që ndryshojnë nga njëra fushë te tjetra. Ndryshe e ardhmja do të jetë më keq se e tashmja, dhe mund të mbërrijmë në një nivel ku teprica e informacionit do të jetë e barasvlefshme me censurën.

–          Po?

Shiko, mund të shuash përmes tepricës. Mund të shuash përmes zbritjes dhe mund të shuash përmes rritjes ose mbledhjes.

–          Nëpërmjet mbledhjes, po. Por e keni parasysh këtë punën e të diturit se çfarë është e rëndësishme … Dua të them – dhe kjo është diçka që më intereson shumë – lidhur me cilësinë e materialeve që janë në internet. Në hapësirën kibernetike, e keni parasysh, mund ta quajmë edhe superstrada e informacionit … në opinionin tim – nuk jam i sigurt ju çfarë mendoni – është e sigurt që në këtë moment ka vetëm një numër shumë të kufizuar njerëzish që kanë qasje të mjaftueshme dhe aftësi për të hedhur materiale në internet. Dhe ky në vetvetë është një problem. Kjo nga që njerëzit të cilët përzgjedhin informacionin që hedhin në internet, këta njerëz vendosin përmbajtjen e leximeve për gjithë të tjerët, apo jo?

(Eco qëndron pak në heshtje) Po, e pashë që më kishit drejtuar shumë pyetje në letrat që më dhatë ditën e kaluar në lidhje me gjithë këtë teknologji të re. Ndihem i detyruar që të bëj një deklaratë zyrtare këtu: Unë jam shumë i interesuar mbi atë çka po ndodh. Jam duke u përpjekur të ngre të gjitha shërbimet e mundshme të internetit këtu në institutin ku punoj, duke i shtyrë më të rinjtë që të punojnë në këtë drejtim. Unë mendoj se kjo është tepër e rëndësishme për të ardhmen, madje edhe për politikën. Unë dëshiroj të përfshij brenda programit tonë mësimor mbi studimet e komunikimit disa seminare të veçanta në këtë fushë. Personalisht, unë nuk i përdor këto teknologji, dhe kjo për një arsye shumë të thjeshtë. Së pari, në moshën time, si të thuash, me nivelin e “shikimit” që unë kam, problemi im ëshë se si ta mënjanoj një mesazh që më vjen.

–          Po?

Ndryshe unë do të shkatërrohesha nga numri i mesazheve. Problemi im nuk është t’i përgjigjem telefonit, por si ta shkatërroj faksin, të shkatërroj fakset e pakërkuara që më nisin menjëherë sa po të jenë shtypur. Edhe nëse, ose më saktë, atëherë kur unë në një të ardhme të afërt të marrë një adresë poste elektronike (e-mail), problemi im do të jetë se si mos të më vijë çdo gjë në këtë adresë. Sepse nëse ka ndonjë informacion që do të duhet të më transmetohet me çdo kusht, atëherë ai do të mbërrij tek unë. Në një mënyrë apo në një tjetër unë kam për t’u informuar. Ka pak persona në këtë botë që mund të më kontaktojnë dhe të më thonë: shiko ti duhet të jesh i vëmendshëm ndaj kësaj çështje apo një tjetër. Tani, ky është një problem i imi personal.

–          Profesor Eco, ju jeni një akademik, një studiues. Ju gjithashtu shkruani libra të popullarizuar. Ju jeni duke shkruar në mënyrë shumë të sukseshme për dy audienca krejt të ndryshme. A e duroni me vështirësi tabloidizimin e punimeve tuaja, ku mediat e tabloideve dhe TV përshtaten me disa stile dhe norma që mund të mos jenë karakteristikë e punime tuaja?

Problemi është i trefishtë. Nuk ka vetëm një problem por ekzistojnë tre probleme. Së pari, një deklaratë: Unë shkruaj gjëra akademike. Unë shkruaj nëpër gazeta – quaje tabloid apo gazetari popullore. Unë shkruaj romanet e mia që për një lloj fati misterioz kanë patur një sukses masiv, por të cilat personalisht i konsideroj si romane akademike; dhe nuk janë romane të lehta. Ato nuk janë histori dashurie, apo gjëra të tilla. Pra, ka tre probleme të ndryshme.

Së dyti, problemi mund të trajtohet nga pikëvështrimi i shkrimtarit dhe i lexuesit. Si shkrimtar unë nuk mendoj se kam një personalitet të dyfishtë. Gjatë jetës time, fakti që kam studiuar diçka më ka ndihmuar të shkruaj artikuj më të popullarizuar për të shpjeguar fenomenet e masë-medias. Fakti që kam qenë i detyruar ta bëj këtë gjë më ka shtyrë të bëj reflektime javore – do të thoja reflektime të papërgjegjshme – të gatuara dhe të ngrëna aty për aty, apo laj-thaj menjëherë në lidhje me përditshmërinë, duke më ndihmuar të fitojë pëvojë, të jem i kujdesshëm për atë çka ndodh dhe për ta përdorur më pas të njëjtin material në një mënyrë më organike dhe më të thellë, apo më të mirë artikuluar dhe më kritike në librat e mi akademik. Pra, për mua ka qenë një lloj ndihme e dyanshme: aktiviteti im akademik më ka ndihmuar duke më dhënë instrumentet për të kuptuar aktualitetin, ndërsa vëmendja e vazhdueshme mbi ngjarjet e përditshme më ka ndihmuar për të marrë materialin për reflektimet e mia akademike. Çështja e romaneve dallon pak, por edhe ketu nuk mendoj se kam një personalitet të dyfishtë. E ndiej që ajo që bëj në krahun e majtë më ndihmon me atë çka po bëj në krahun e djathtë. Këtu ndryshon pikëpamja sa i përket lexuesit. Këtu ka një problem tjetër: fakti që transformohesh në një ikonë. Ata të kërkojnë diçka që ti s’do t’ia japësh …

–          I transformuar në ikonë, doni të thoni si një orakull?

Po, si një orakull. Të bëjnë gjithë kohës pyetjen: “Ç’mendoni ju në lidhje me …?” Tani, pse duhet të kem unë një mendim lidhur me atë çështje? Kjo s’më ndodh vetëm mua. Në këto kohëra, gazetaria italiane vepron në një mënyrë të tillë ku çdo studiues thirret në telefon çdo ditë për t’i bëtë pyetje të tilla si: “Ç’mendim keni ju në lidhje me martesën e kësaj apo asaj princeshe”, apo edhe pyetje të një budalliku të pabesueshëm si “ç’mendoni ju në lidhje me vdekjen e Greta Garbos?”. Tani, pse duhet të më pyesin mua për gjëra të tilla. Kështu pëgjigjja ose është e cekët, si p.sh., “Ah po, ajo ka qenë një aktore e madhe, dhe u trondita nga vdekja e saj,” apo nëse do të jesh shumë origjinal: “Ah, jam shumë i gëzuar që ajo kurvë e keqe vdiq – e urreja …”  Qartasi përgjigjja s’mund të jetë më shumë sesa një lloj formaliteti. Pra, kjo nuk është vetëm përvoja ime, por e të gjithëve. Pra, ka trysni të vazhdueshme që ti të bësh gjithçka. Prandaj ju thash që nuk marr mesazhe, nuk lexoj fakse dhe nuk i përgjigjem telefonit.

–          D.m.th. ju nuk i ndiqni forumet elektronike, apo nuk merrni pjesë në komentet në grup të lajmeve apo të aktiviteteve të tjera të komunitetit të internetit?

Jo deri më sot. Po ky është një tjetër problem, që s’ka lidhje me trysninë. Do ta bëj këtë gjë në muajt në vijim, por thjesht për të bërë një lloj sondazhi, për të grumbulluar disa ide. Mbase ka një gjë nga ku do doja t’ia nisja. Më duket se ka një rrjet të koleksionistëve të librave të vjetër që mendoj se mund të jetë i dobishëm, pasi mund t’i pyesësh të tjerët gjëra të tipit: “Gjeta një botim të vjetër të vitit 1643. Nuk jam i sigurt nëse ka një botim paraprak.” Po, do ta përdor (Eco pohon më mënyrë serioze me kokë). Unë mendoj se kjo është një nga gjërat më ngazëllyese në lidhje me internetin; pra, që mund të kërkojmë së bashku si “komunitet”. Më kujtohet që në letrën që më nise në lidhje me Konferecën e San Marinos ti s’ishe shumë i sigurt për mundësinë e ndërtimit të fshatit – ose komunitetit – global. Tani, unë hezitoj pak, por sigursht kam patur edhe përvoja pozitive. Nëse gjen komunitetin e duhur, si p.sh. lista e diskutimit PEIRCE-L ku jam anëtarsuar dhe unë, unë e shoh këtë gjë si diçka shumë të mirë sepse ka një lloj kontrolli cilësie në atë faqe m.q.s. njerëzit që “futen aty” e bëjnë këtë gjë vetëm nga që kanë një interes specifik. Tani, për ta shtjelluar më tej këtë pikë: ti po flisje më parë për këtë çështjen e të qenurit një lloj ikone, etj., dhe Michael Crichton (Majkëll Krishton) … Atëherë, gjatë vitit të fundit unë kam botuar tre libra. Kam qenë i detyruar të lexoja tonelata me tema diplomash dhe punime kërkimore të studentëve të mi. Pra, sigurisht që nuk kam patur kohën që të luaj me internetin. Në këto gjashtë muaj që vijnë, me gjasë pasi të kem mbaruar shumë punë të tjera, do ta bëj këtë gjë. Është thjesht një problem praktik. Me që ra fjala, ajo çështja e ikonës: e vetmja mënyrë është që t’i rezistosh ikonizimit, dhe të përgjigjësh jo, jo, jo. Por problemi është rritur në përmasa të pakontrollueshme në mbretërinë e masë-medias, sepse tani jo vetëm deklarata jote përbën një lajm, por edhe heshtja jote gjithashtu.

–          Për t’iu kthyer Michael Crichton-it – mendoj se e kam shkruar këtë në pyetjet që të drejtova në letrat që të nisa -, ai ka folur për këtë idenë a mediasaurit, për shtëpitë e mëdha botuese. A mendon se gjigandët e medias janë në rrezik për shkak se njerëzit tanimë do të kenë mundësinë të shkojnë drejtpërdrejt tek burimi i informacionit? Dua të them, a mendon se kjo do ta ulë trysninë mbi atë lloj të figurave ikonë, ekspertin, apo mendon se e gjithë kjo është një mit dhe asgjë më shumë?    

Po, reagimi im i parë ka qenë: Në rregull, më në fund një sistem aqefal – pa kokë.

–          Pa një kokë, kokëprerë. Po më pëlqeu kjo ideja juaj e rizomës.

Një lloj rrjeti modern Quillian (Killian), një lloj rrejti neuronesh…

–          Një sistem organik …?

Po, pa arketipe, dhe pa … – po ju i dini këto -, dhe kjo me gjasë do të ndryshojë shumë filtrimin e informacionit. Nga ana tjetër, kam dy probleme: sa kohë mund të qëndroj aqefal ky sistem? Në një çast mbingarkesa e rrjetit do të imponojë një lloj disipline dhe filtrimi, dhe në atë moment nuk e dimë se ç’do të ndodh. Interneti është mundësia më e madhe për eliminimin e çdo “Vëllai të Madh” …

–          Big Brother …?

Po, Big Bother. Por në një çast të dytë mund të krijojë mundësinë që disa “vëllezër të mëdhenj” të zotërojnë linjat kryesore dhe rrjetin kryesor. Në atë çast, s’e di. Së dyti, nëse sistemi qëndron aqefal, atëherë bollëku i informacionit do të jetë i tillë sa ose do të duhet të kesh arritur një nivel pjekurie që të arrish ta bësh vetë filtrimin, ose do të të nevojitet në mënyrë të dëshpëruar një filter…

–          Një filter profesional?

… një lloj filtri profesional. Pra edhe njëherë do shkosh të pyesësh dikë … një konsulent informimi … që do jetë rojtari yt!

Mendo për shembull për një librari. Në vitet 1930 libraria ishte një vend i vogël ku çdo javë vinin një ose dy libra të rinj. Nëse e vizitoje shpesh, krijoje një ide të mirë për të identifikuar botimet e reja interesante, e kështu me rradhe. Tashmë një librari si FNAC në Paris, apo Feltrinelli këtu në Bolonja është një lloj interneti në vetvete: aty gjen gjithçka. Sot, – dhe kjo prek jo vetëm studentët e rinj, por edhe mua – nëse unë s’i lexoj faqet e kulturës në gazetë për të ditur se çfarë po ndodh, atëherë humbas. Ka një tepricë informacioni. Sërish lind nevoja për një rojtar …

–          Një filtër?

… një filtër. Pra ky funksion filtrimi i disa prej qendrave të orientimit do të mbesë. Marrim një tjetër shembull: një herë e një kohë, shtresa e lart kishte rrobaqepësit më të mirë që u tregonin burrave, si dhe grave, mënyrën më të përshtatshme për t’u veshur. Shtresa e ulët mund të blinte vetëm rroba të qepura paraprakisht, dhe të njëtrajtshme, kështu që dy shtresat dalloheshin lehtë nga njëra-tjetra. Më pas, përmirësimi i shpërndarjes e bëri të lehtë për gjithkënd që të krijonte veshjen e tij apo të saj, tani kemi blu-xhinse denim të personalizuara, etj.

–          Po, krijimi i stileve personale.

Dhe në parim, gruaja e Znj. Agnelli Rockefeller (Anjeli Rokfeler) dhe vajza e re nga Porto Riko mund të shkojnë tek i njëjti dyqan – p.sh. “Bloomingdales” – të blejnë të njëjtat elemente dhe të ndërthurin stilin e tyre personal. Tani, në gjuhën e modës, a e ka eliminuar kjo dallimin klasor? Gruaja e pasur ka disa rregulla mbi kompozimin …

–          Një kod?   

Po, një kod. Ndërsa vajza e re nga Porto Riko nuk e ka. Mbase ato mund të blejnë të njëjtat blu-xhinse. Në fund, kompozimi sërish do theksojë dallimin. Ku qëndron dallimi? Në filtrimin e madh të opinion-bërësve si Armani apo Krizia: ata tregojnë se si të kompozojmë, dhe kështu personi i informuar dhe i kultivuar mund t’i përdor ata si këshilltarë, ndërsa personi i pakultivuar krijon stile të veta. Pra edhe njëherë, kemi një lloj interneti modash – deri në një farë niveli: këpucë “Timberland” për të dyja. Të gjith mund të blejnë një palë “Timberland”. Blu-xhinse për të dyja, por njëra ka një rrjet të vogël privat me këshilltarë.

–          Po, këshillitarë. Pra ajo që jeni duke thënë ështe se kultura do të mbizotërojë, edhe pse …

Kultura ose ‘SHkultura’. Sepse filtrat gjithashtu mund të jenë filtra negativë. Por, si do që të jetë, filtra ka për të patur. Në rastin më të keq do të ketë një numër të ekzagjeruar dhe me tepricë të filtrave negativë. Një nga drejtuesit e një emisioni debatesh TV, një prezantues i njohur këtu në Itali në këto vite – Funari – është duke paraqitur një model sjelljeje për shumë të rinj që i përkasin shtresës së ulët. Ky është një filter: një filter negativ, por aty është.

–          Ne kemi një ëndërr dhe një vizion mbi internetin si diçka shumë të hapur, që do të krijojë një shoqëri pa një qendër, apo që do të jetë pjesë e ndërtimit të shoqërive pa një qendër; një demokratizim i përgjithshëm botëror: ju nuk mendoni se kjo gjë është e mundur?

(Eco e lëviz bustin para mbi karrige) Po, por edhe një herë rikthehemi tek problemi i dhjetimit. Një student i imi i përkushtuar ndaj internetit, dhe që ka interes edhe për Pierce-in (Pirsin), dhe jo vetëm, ka zbuluar një rrjet Pierce-ian. Kështu ai dërgoi mesazhe dhe morri përgjigje. A nisi një debat me dikë, dhe më tha: “Ah, mbrëmë natën pas mesazhit tim të fundit m’u përgjigj njëri – le t’ia vëjmë këtij personi emrin Smith – që m’u duk budalla dhe i çuditshëm.” Dhe unë ia ktheva studentit duke i thënë: “Jo, Smithi është njëri prej studiuesve më të mëdhenj të Pierce-it. Mbase ti s’e njeh se nuk ka nxjerr shumë botime. Ai është një person modest që punon shumë në universitet, por është shumë shumë i zgjuar.” Pra studenti im ishte gati ta anashkalonte mesazhin e Smithit, mbase nga që nuk i kanë pëlqyer dhjetë rreshtat e parë, ose mbase nga që Smithi nuk kishte të drejtë për një pikë të veçantë. S’e di. Studenti duhet ta kishte trajtuar me shumë seriozitet mesazhin e Smithit, por ai s’e dinte këtë gjë. Për të, Smithi ishte vetëm një prej qindra personave që po diskutonin mbi Pierce-in në atë çast në rrjet. Edhe një herë: cilat janë kriteret që duhet të përdorim për të përzgjedhur “Smithin”? Këto kritere s’mund të na vijnë nga interneti.

–          Kriteret s’mund të na vijnë nga interneti?

Jo. Duhet të gjesh diçka, p.sh. revista akademike “Versus”, në të cilën dikush thotë se mendimet e Smithit janë shumë të rëndësishme. Pra, edhe një herë, nëse nuk ke një filter, nuk je në gjendje të kuptosh bazuar mbi një mesazh të vetëm që Smithi duhet marrë seriozisht. Ky është rreziku.

–          Por nga ana tjetër, nëse ti merr pjesë në njërin prej këtyre komuniteteve virtuale – le t’i quajmë komunitete – si puna e këtyre grupeve të diskutimit, dhe nëse ke një ndjenjë kritike, dhe nëse e njeh pak fushën …?

Sigurisht, dhe mund të zbulosh se Brown (Braun), që është krejt i panjohur, është sidoqoftë aq i zgjuar sa t’ia vlejë  komunikimi i vazhdueshëm me të. Atëherë, po, janë edhe këto tipare pozitive. Mirë, mirë. Por ekziston gjithnjë rreziku që në momentin kur janë duke diskutuar 100 persona mbi Pierce-in, mundësia që ti të zbulosh Brown-in, dhe të anashkalosh Smithin, do të jetë krejtësisht e rastësishme.

–          E mendoni me të vërtetë këtë gjë?

Po, se nuk mund të lexosh 100 mesazhe në një natë dhe t’i analizosh ato në mënyrë kritike për të vendosur nëse Brown-i është më i miri. Mbase mesazhi i Brown-it është ai që ti hase aty. Por nëse nuk ke një kod paraprak, të paktën si një filter fillestar, fakti që e di që Smith është i famshëm nuk duhet të të ndalojë të lexosh edhe Brown-in. Mirë, kjo ndodh çdo ditë kur t’i hap një gazetë. Aty mund të ketë një artikull të shkruar nga dikush i panjohur për ty. Ia nis leximit, dhe mendon se është artikull i mirë. Unë kam bërë zbulime interesante gjatë jetës time duke lexuar artikuj nga studiues të panjohur, dhe kam zbuluar se ishin të mrekullueshëm. Mbase më vonë kam kuptuar se ata kanë qenë të njohur, por thjesht për shkak të injorancës time nuk i njihja emrin. Pra ekziston gjithnjë mundësia që të bësh zbulime rastësore, por filtri në një farë mënyrë mbetet i rëndësishëm.

–          Atëherë, edhe një herë, është kjo puna e komunitetit…?

Mund të ketë edhe filtra të brendshëm. Mund t’i hedhësh një sy 100 mesazheve mbi Pierce-in dhe të shikosh se secili prej tyre po citon Smithin. Në një çast e ndjen që Smithi ka një lloj … rëndësie, m.q.s secili po e citon atë. Por mirë, ja pra edhe një herë është kjo puna e artit të filtrimit dhe të përzgjedhjes që kthehet në një art tepërt të koklavitur.

–          Po kjo ka të bëjë me dy gjera, apo jo? Një ndjenjë komuniteti: një komunitet i specializuar, njerëz me vlera të përbashkëta dhe qëllime specifike. Dhe ka të bëj edhe me një ndjenjë besimi qe njerëzit që janë në atë “hapësirë” po flasin gjëra që kanë kuptim, dhe që ka mekanizma që veprojnë në atë hapësirë për të eliminuar materialet pa lidhje. Unë mendoj që kjo është një prej gjërave më magjepse, si dhe njëra prej më të vështirave: si të gjesh komunitetin e duhur? Vetëm në rrjetin “UseNet” ekzistojnë mbi 3.000 Grupe Lajmesh …”   

Dëgjo, nuk po them që interneti është, apo që do të jetë, një përvojë negative. Në kundërt po them që është një mundësi e madhe. Tani që e kemi njohur këtë gjë, unë thjesht po përpiqem të izolojë grackat e mundshme; tiparet e mundshme negative. Jam duke u përpjekur të përqëndrohem në elementet kritike të një përvoje pozitive. Mendoj se është edhe roli im si një kritik i medias që ta bëj këtë gjë. Unë besoj se kur të jetë zhvilluar dhe zbatuar në tërësi, realiteti virtual do jetë i një rëndësie të jashtëzakonshme për shumë prej përvojave shkencore, por gjithashtu duhet të theksoj se nëse realiteti virtual kthehet thjesht në një lloj argëtimi për njerëz të vetmuar, mund të bëhet një menyrë e re masturbimi mendor. Pra, duhet t’i marrim në konsideratë të dyja.

–          Po, po. Mendoj se ky është me të vërtetë një problem, por prap kjo është një çështje e vetmisë kundër komunitetit, apo jo?

Problemi i vetmisë është shumë i madh… (Eco hesht për një çast dhe mbështetet mbrapa në karrige). Ky komunitet është veç një komunitet virtual. Tani, është e vërtetë se artistë të mëdhënj e kanë kaluar jetën e tyre duke jetuar në fshatra të largëta dhe duke shkruar letra në mbarë botën, dhe ata kanë krijuar këto lloj komunitetesh virtuale.

–          Edhe Kanti e ka bërë këtë gjë – ai ishte i madh në shkrimin e këtyre letrave …?

Po, ka qenë dhe Kanti. Por unë po mendoja për poet si Leopardi. Ai ishte i sëmurë, me kurriz të krrusur dhe i shtypur. Jetonte në një fshat dhe e ka vizituar Romën një apo dy herë. S’më kujtohet numri i saktë, por ka udhëtuar edhe më shumë se kaq. Ai ka qenë shumë i njohur, dhe ka qenë në kontakt me intelektualët e kohës së tij. Mirë, gjithnjë mund të ekzistojë mundësia. Por, për çdo Leopardi, ka shumë më shumë njerëz që jetojnë në izolim, me forma të zhvilluara të sëmundjeve mendore. Një prej problemeve më të mëdha të kohës sonë është zvogëlimi, apo mungesa e plotë e komuniteteve me takime ball për ball.

Më pëlqen gjithmonë të tregojë historinë e Bosco-s (Boskos) – San Giovanni Bosco (Don Jovani Bosko). Ky prift Salezian në mes të shekullit të 19 kuptoi se kishte një brez të tërë të rinjsh që punonin në një moshë shumë të re nëpër fabrika, dhe kështu qenë larguar dhe qenë ndarë nga familjet e tyre. Ai krijoi oratoriumin, që ishte një komunitet ku ata që punonin mund të shkonin për të luajtur dhe për të diskutuar. Dhe për ata që nuk mund të punonin ai vendosi tipografi, aktivitete ku ata mund të merrnin pjesë. Pra, ai po i përgjigjei problemit të dëshpërimit dhe izolimit të shoqërisë së industrializuar me mundësinë që njerëzit të takonin njëri-tjetrin, dhe qartasi kjo kishte gjithashtu edhe një qëllim fetar. Ka qenë një shpikje e madhe shoqërore.

Ajo për të cilën më vjen keq sot, është se qoftë katolikëve, qoftë komunistëve apo progresivëve, u mungon një Don Bosco. Nuk ka një Don Bosco të ri të kohës sonë, që të jetë i aftë të shpikë një mundësi të rë për të ndërtuar komunitete. Kështu kemi meshkuj të rinj dhe të keqformuar me armë që vrasin njerëz në “Central Park”. Kemi gjithë problemet e rinisë …

–          Po, patologjitë…

Edhe ato të moshave të thyera që ndihen të izoluara. A ka qenë, a është, televizori një mënyrë për ta tejkaluar këtë vetmi? Jo, ka qenë një mëyrë për ta rritur atë. Me kanoçen e birrës në dorë ti ulesh mbi divan … Televizori nuk ka qenë zgjidhja. Qartasi ama, për disa njerëzi mund të ketë qenë. Kam patur një teze të moshuar që ka qenë e detyruar të jetonte gjithë ditën në shtëpi, nuk mund të ecte, dhe për të TV ka qenë një dhuratë prej qiellit. Për atë, ka qenë me të vërtetë mundësia e vetme për të qenë në kontakt me botën. Por për një person normal nuk është. A mund ta kryejnë të njëjtin funksion edhe komunitetet e reja virtuale në internet? Sigurisht! Ato i japin mundësinë një personi që jeton në mes të Amerikës për të kontaktuar me njerëz të tjerë që jetojnë aty. A është ky një zëvendësim për takimet ball për ball dhe për komunitetin? Jo, nuk është! Pra funksioni i vërtetë, le të themi, i internetit do duhej të ishte pikënisja e vendosjes së kontakteve, dhe më pas e ndërtimit të komuniteteve …

–          Vendeve ku njerëzit bëjnë takime të drejtpërdrejta …

Po, komunitete lokale. Atëherë kur interneti do të bëhet me të vërtetë një mënyrë që nëpërmjet komuniteteve virtuale të krijojë komunitete reale, atëherë ky do ishte një ndryshim i rëndësishëm shoqëror. Po flisja me profesorin Prodi, (Shënim: Romano Prodi është profesor i Eckonomisë në Universitetin e Bolonjës, dhe kryeministër i ardhshëm i mundshëm me koalicionin e qendrës së majtë të moderuar në zgjedhjet e ardhshme në Itali) dhe i thashë se e vetmja mundësi që ti ke për të bërë një fushatë të vërtet është që të ndërtosh në çdo qytet një grup, një klub, një rreth. Një nga forcat e vërteta të shpikjeve të Berluskonit nuk ka qenë vetëm përdorimi i TV për propagandën politike. Duke qenë se ai zotëron një organizatë të madhe industriale, ai themeloi klube gjithandej. Këta ishin njerëz krenarë për identifikimin e tyre me një grup të caktuar, duke mbajtur të veshura edhe simbolet e këtij grupi. I kam parë në fshatin ku kam shtëpinë timë të pushimit. Ishte artificiale. E gjithë kjo qe krijuar brenda dy muajve, kështu që koha nuk mjaftonte për të ngjizur një ndjenjë të thellë përkatësie të një komuniteti. Por ishte një ide. Kështu i thashë Prodit që ai duhet të bënte të njëjtën gjë. Dhe një mëyrë për ta bërë këtë është nëpërmjet internetit, sepse nëpërmjet internetit mund të lidhesh me, le të themi, dy persona në çdo qytet, duke i shpërndarë atyre materiale dhe dokumente. Njerëzit do të nxiten t’i fotokopjojnë këto materiale dhe të krijojnë grupe lokale, rrjete. Pra, është një lloj bashkëpunimi midis komuniteteve virtuale dhe …

–          Atyre reale?

… atyre reale. Nëse ia dalim, atëherë interneti do jetë një element apo faktor gjigand i ndryshimit shoqëror. Nëse qëndron thjesht virtual kjo mund t’i çojë disa njerëz drejt një vetmie të pastër masturbuese. Në këtë kuptim, shumica e “hakerave” janë njerëz të sëmurë, sepse qëndrojnë të ulur në mënyrë pasive. Ata luajnë dhe ndërhyjnë tek kompjuterët e bankave ose të Pentagonit, sepse kjo është mënyra e vetme për t’u ndjerë të gjallë.

[Disa pjesë janë prerë nga intervista për shkak tematike e kohe… (shën. i përkth.)]

Nuk e njoh gjendjen e tanishme të zhvillimit të rrjetit të internetit. Ma merr mendja që sot mund të kem në ekranin e kompjuterit tim çdo artikull të botuar në çdo gazetë të Ruandës apo Burundit, dhe nëse kjo nuk është e mundshme sot, atëherë do të jetë e mundshme në të ardhmen …

–          Në një të ardhme, po. Jam i sigurt.

Në një të nesërme. Në atë çast, në rregull, do ketë elemente të tjera negative. Do të na vij informacion i tepërt mbi Ruandën dhe Burundin …

–          Po, dhe të ha shumë kohë që t’i shikosh të gjitha, dhe ky është problemi …?

Unë nuk e di nëse artikulli më i mirë është në “Boston Globe”, apo në “Los Angeles Times”. S’më del koha për t’i lexuar të gjithë. Ky është problemi me të cilin po përballemi. Ky problem ekziston.

–          Por sërish, nuk i shpëton dot idesë së besimit dhe komunitetit. Sepse, qartasi, nësë dëshiron të zbulosh gjëra, atëherë normalisht në jetën tënde të përditshme, shkon te njerëz tek të cilët ke besim dhe që kanë një panoramë të mirë, dhe i pyet: “Më fal, ka shumë gjëra këtu, a s’më jep dot një këshillë.”

Po, kjo është një mundësi. Por, e ke parasysh, një nga ngjarjet më të mëdha në rrjetet e para ka qenë historia e George Lakoff (Xhorxh Lakof), që shkruajti një artikull të bukur mbi luftën në Gjirin Persik. Ai e kuptoi që ishte tepër vonë për t’u botuar para se t’ia niste lufta. Ai s’dinte gjë në atë kohë në lidhje me rrjetin, por ia dha artikullin një miku që kishte “lidhje”. Të nesërmen, njerëzit po e fotokopjonin këtë artikull në Bolonja, Amsterdam, Sidni, në të gjithë botën! Artikulli u përhap për shkak të një rrjeti, por më shumë se kaq, u përhap për shkak se mendimi i një burri të quajtur George Lakoff …

–          Ia vlente të lexohej, po, pikërisht! Po tani është ky problemi tjetër, që botimet bëhen shumë shumë shpejt. Tashmë mund të botosh menjëherë në internet. Dhe me shpejtësinë vjen dhe shkurtësia. Kam vënë re se brezat më të rinj që përdorin kompjuterin po mësojnë të komunikojnë në kode shumë të shkurtra.

Së fundmi kam zbuluar një formulë që përdorin (Eco merr një fletore nga tavolina dhe fillon të shkruaj). Kjo në italisht është shumë e turpshme: CUL8R, por në anglisht do të ishte “See you later”. Po, mund të shkruash një letër dashurie në këtë mënyrë me të njëjtin intensitet të rrahjeve të zemrës…

–          Ky është një lloj fenomeni i komuniteteve virtuale, sepse është një formë komunikimi aq e aty për atyshme, dhe ne vërejmë një shkrirje mes gjuhës së shkruar dhe asaj të folur në shumë prej këtyre grupeve të diskutimit. Ka me të vërtetë një shkrirje të tillë në këto punë. A mendoni se do të ketë një efekt tek vetë botimet, tek normat gjuhësore, apo në shkrim e këndim? 

Në terma afatgjatë mendoj që po, ka mundësi (Eco vazhdon të shkruajë). A e dini se poshte pikturës së “Mona Lizës” të Duchamp-it (Dyshompit) ka një shkurtesë që shkruan “L.H.O.D.O.Q.” – në frengjisht kjo është elle à chaud au cul: asaj po i djeg bytha. Qartasi kjo është bërë nga Duchamp-i në periudhën e tij Dadaiste, dhe qëndroi si një parrullë për ata pak njerëz të gëzuar që e kuptuan, por mendoj se CUL8R mundet gjithashtu të kthehet në një formë.

–          Pra ju prisni që normat e të shkruarit të ndryshojnë?

Pse jo? Pasi ta kem zbuluar dhe t’ia kem thënë disa miqve, do ta përdor në një letër. Pse jo? Kjo mund të ndryshojë gjithashtu stilin epistolar të shumë njerëzve. Por për mua ky është një problem i vogël, sepse ka shumë risi teknologjike që kanë ndryshuar gjërat. Për shembull në librat e shekullit të 16-të u përpoqën të zhvillonin të drejtat e para të autorit. Ata e quajtën privilège du roi. Kjo ishte një faqe që tregonte se mbreti ka vendosur që asnjë nuk mund të përdor atë çka është në libër pa marrë leje. Sot ne kemi këtë (Eco bën një shenjë në letër, dhe ma tregon):

–          Po e drejta e autorit (c), sigurisht.

Sot kjo mjafton. Në rregull, e kemi kuptuar që nuk ka vlerë të shkruajmë një faqe të tërë mbi privilegjin e mbretit kur mund të vendosim këtë shenjë që ka ekzaktësisht të njëjtin kuptim. Pra kjo gjë nuk është diçka absolutisht e re. Çdo teknologji e re zhvillon idioma të reja …

–          Apo edhe norma?

… norma që në fillim mund të terrorizojnë akademikët e vjetër që thonë gjëra të tipit: “Ah gjuha jonë po korruptohet!” Këto norma bëhen …

–          Të pranueshme dhe funksionale në një mënyrë të re…?

… dhe të pavarura. Gjatë viteve ’60 të gjitha letrat që merrja nga SHBA-ja mbylleshin me”dashuri”, që kishte humbur kuptimin e saj erotik, seksual. Unë, e ke parasysh, mund të shkruaja fjalën “dashuri”, pse jo?

–          Paqe dhe dashuri?

Po. Njëherë që e kemi pranuar zakonin e ri ai normalizohet. Tashmë shoh se është zhdukur. Herën e parë që mora një letër nga një mik, thash me vete: “Ah, mos u bë gjë homoseksual?” Jo, normalisht që s’ishte bërë.

–          Në artikullin tuaj në atë seminarin në San Marino mbi të ardhmen e librit, ju përmendët Rube Goldberg (Rubi Goldberg).

Po fola për Rube Goldberg-in sepse dikush e përmendi aty, pra s’ishte ideja ime por mora sugjerimin e një tjetri.

–          Por ju thatë se modeli i Rube Goldberg-ut për ju është e vetmja formë metafizike për të ardhmen tonë elektronike, dhe kjo duket shumë interesante. Modeli metafizik, a është kjo një lloj …?

Me sa më kujtohet, ai e citoi Goldberg-un si një kryevepër të brokolazhit. Kur kjo merret e izoluar nga punimi im pa u referuar në pjesët e tjera bëhet e pakuptueshme. Jo, ajo që dua të theksoj, dhe ajo që me gjasë është më e rëndësishmja për një revsitë si kjo e juaja, është se ka një lloj diskutimi që unë e konsideroj si krejtësisht të parëndësishëm, dhe një tjetër lloj që e konsideroj si dredharak. Ai i parëndësishmi është se CD-ja do të zhdukë librin. Tani ky është budallallëk, është mëndjelehtësi.

–          Këtë e keni lidhur me idenë që “ceci tuera cela” – kjo do vrasë atë tjetrën. 

Po, sepse siç e kam përsëritur disa herë, në një gamilje në shkretëtirë mund të kesh një libër por jo një kompjuter.

–          Po mirë sot mund të kesh dhe një kompjuter.

Sigurisht, sot mundesh, por është gjithnjë më e lehtë kur ti shtrihesh në tendë me një libër, mund të bësh këtë apo këtë gjënë tjetër (Eco merr një gazetë nga tavolina e tij. Ai mbështetet në karrige dhe e vendos gazetën e hapur mbi fytyrë). Nuk ke nevojë për prizë, nuk ke nevojë as për bateri që zgjasin pafund. Nuk mendoj se është e mundur të lexosh Homerin në kompjuter. Po librat ndahen në dy kategori: libra për t’u lexuar, dhe libra për konsultim. Të gjithë librat që janë shkruar për konsultim mund të zëvendësohen me CD. Tavolina e ardhme e punës do duhej absolutisht të kishte dy kompjuterë. Një kompjuter të vogël për të shkruar dhe 486-n, kompjuterin me memorie të madhe për të ruajtur fjalorët, enciklopeditë dhe librat që nevojiten për konsultim. S’i bën do të gjitha në një kompjuter. Nëse je duke shkruar s’mund të ndalosh gjithë kohën për të hapur bazën e të dhënave, për të kërkuar në fjalor. Çdo komand kërkon shumë lëvizje dhe shumë kohë. Dy kompjuterë, dhe të gjitha ato rafte (Ai bën me dorë në mënyrë demonstrative nga raftet e shumta që kanë mbuluar muret) mund të zhdukeshin.

–          Të gjitha materialet e referencës?

Të  gjitha materialet e referencës, po. Kushton më pak. Kam përllogaritur çmimin e hapësirës së murit, dukë marrë parasysh çmimin e sipërfaqes së dyshemesë – dhe kjo jo në qendër të Milanos, dhe madje as në periferi – dhe çmimin e këtyre rafteve me materiale modeste, jo të bëra me dru të shtrenjtë. Zbulova se çdo libër koti që më vjen më kushton 100 dollarë.

–          Në hapësirë?

Në hapësirë.

–          Për të mos përmendur aspektin ekologjik – pyjet, etj.

Po, edhe pyjet… Mesatarisht mua më vijnë 10 libra falas në ditë. Po më kushton tepër kjo gjë. Për momentin kam një apartament 500 m2, dhe s’mund të zhvendosem me shtëpi çdo 5 vjet për të magazinuar librat që më vijnë. Nësë mund të mënjanoja të gjithë enciklopeditë, fjalorët, etj., atëherë kjo nuk do të ishte keq. Dhe nësë kjo përbën një avantazh për mua, atëherë do të ishte një avantazh tepër i madh për një person që jeton në një apartament të vogël. Kështu gjithë librat për konsultim mund të eliminoheshin. Të gjithë të tjerët duhet të qëndrojnë. Funksioni i një libri për konsultim do të ishte të më ndihmonte të gjeja kopje fizike të librave, dhe t’i përdorja si libra në kopje fizike, dhe kaq. Jam shumë optimist për këtë çështje. Nuk besoj se do të blesh disketën e re me poezitë e reja, përveç nësë nuk është për arsye informimi, sepse mund t’ju nevojiten shpejt. Libri, edhe ai me letrën më të keqe në botë, zgjat më shumë se sistemet e bazuara mbi magnetikën, të paktën deri tani. Problemi i dytë është utopia e hiper-tekstit, dhe e shpjegova në artikullin tim që prezantova në San Marino se ka një ngatërresë ndërmejt hiper-sistemeve dhe hiper-tekstit. Hiper-sistemet përbëjnë një risi të rëndësishme. CD-ja ime është një hiper-sistem. Por në lidhje me hiper-tekstin: nuk me nevojitet një sistem magnetik për të rikompozuar Uliksin sipas dëshirës time. Këtë gjë e bëj me një libër. S’bëj gjë tjetër veç kësaj kur lexoj Joyce-in (Xhojsin): duke ndryshuar, duke lëvizur dhe duke u kthyer mbrapsht. Kështu ideja e hiper-tekstit që unë mund të rikompozojë 10 romane të ndryshme është idiotësi … A nuk është më mirë të lexosh Shekspirin dhe më pas të ëndërosh me sy hapur mbi Hamletin që martohet me Xhulietën, dhe kështu hiper-teksti mund të jetë thjesht një lojë. Hiper-sistemet, ato janë e ardhmja. Hiper-teksti mund të ketë vlera edukative duke u munduar t’i ngatërrosh gjërat, duke gjetur mundësi të reja. Mirë, por nuk është një revolucion në letërsi apo në poezi.

–          Po t’i kthehemi çështjes së ndërveprimit dhe mënyrës se si ndërveprojmë? Mendoj se ëshë problem që kompjuterët sot ofrojnë një tjetër përvojë. Merr shkrimin për shembull. Kur shkruan me stilolaps e lëviz dorën në një farë mënyre, ke një lloj reagimi gjatë gjithë kohës kur shkruan. Në kompjuter bën gjithçka përmes butonave.   

Si shkrimtar kam zbuluar se ka disa gjëra për të cilat ende më nevojitet një stilolaps, dhe ka disa gjëra për të cilat më nevojitet kompjuteri. Lloji i instrumentit që përdor e ndikon shumë shkrimin tim.

–          Përbërja e materialit me të cilin vepron.

Po, tani që mendoj është pikërisht ky lloj veprimi … (Eco merr fletoren e tij dhe ia nis të shkarravisë në të) që është shumë i rëndësishëm. Dhe ky ndryshim është aq i ri sa që njerëzit ende s’e kanë kuptuar dallimin. S’e di…

Advertisements

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Të dhëna

Ky zë është postuar më Dhjetor 6, 2012 nga te Gjuhësi, Intervistë dhe etiketuar me , , , , , , , , , , , .
Këtë e pëlqejnë %d blogues: